Sitede Ara

Organ nakli için bağışlanan her bir karaciğer, başka tedavi seçeneği olmayan hastalar için ikinci hayata merhaba demek...

Karaciğer nakli karaciğer yetmezliği hastalarında önemli hayat kurtaran tedavi yöntemidir. Karaciğerin fonksiyonlarını yerine getirebilecek böbrek yetmezliğindeki diyaliz benzeri bir destek sistemi olmadığı için karaciğer yetmezliği yaşayan hastalar hayati tehlike taşımaktadırlar. Karaciğer gibi hayati bir organın nakliyle gerçekleşecek bir süreç; hastalarımıza sağlıklı ve yeni bir yaşamın kapısını açmaktadır. Karaciğer nakli olmaksızın yaşam oranı %10 ve altında olan hastaların karaciğer nakli ile yaşama tutunma olasılıkları %90 düzeylerindedir.

Karaciğer nakli kimlere yapılır? Türkiye’de en sık hangi nedenle karaciğer nakli yapılmaktadır?

Karaciğer nakli ani gelişen karaciğer yetmezliği, siroz, bazı karaciğer tümörleri ve karaciğerin bazı metabolik hastalıklarına yapılır. Sirozun birçok tipleri vardır. Türkiye’de en sık görülen hepatit B’ye bağlı sirozdur, bu nedenle en sık hepatit B sirozlu hastalara nakil yapılır. Bunun dışında hepatit C, alkole bağlı siroz, karaciğer yağlanmasına bağlı sirozlara da nakil yapılmaktadır.

Akut karaciğer yetmezliği nedir ve sebepleri nelerdir?

Ani gelişen karaciğer yetmezliği hastaları karaciğer yetmezliğinde birincil öncelikli hastalardır. Nakil ile tedavi edilemeyen bu hastalar 1-2 gün içinde kaybedilirler. Bilinçte bulanıklık ve kan pıhtılaşmasında uzama gelişen bu hastalarda öncesinde bilinen herhangi bir karaciğer siroz öyküsü mevcut değildir. Birçok neden olmakla birlikte viral hastalıklar ve ilaçlar ani gelişen karaciğer yetmezliğinin en önemli nedenlerindendir. En sık sebepleri; akut viral hepatitler (hepatit A ve hepatit B virüsleri), ilaç entoksikasyonları, mantar zehirlenmeleri, nedeni bilinmeyen viral hastalıklar, gebeliğin yağlı karaciğer hastalıkları, HELLP sendromu, wilson hastalığı olarak sıralanabilir.

Sirozun sebepleri nelerdir?

Siroz, çeşitli nedenlerle uzun dönemde karaciğer hasarına maruz kalan kişilerin geri dönüşümsüz karaciğer yetmezliği tablosuna girmesidir. En sık sebepleri ise kronik hepatitler (Hepatit B ve Hepatit C), alkol, otoimmün hastalıklar (otoimmun hepatit, primer biliyer siroz, primer sklerozan kolanjit), wilson hastalığı, budd-chiari sendromu, yağlı karaciğer, kriptojenik siroz (nedeni bilinmeyen) olabilir. Karaciğerde siroz gelişmesi karaciğer nakli için tek başına yeterli neden değildir. Nitekim bir hasta siroz olup 15-20 yıl nakil gerektirmeden yaşayabilir. Karaciğer nakli karaciğer fonksiyonlarının ileri derecede bozulduğu ve varis kanaması, karında su toplaması (assit), bilinç durum değişimleri geliştiğinde düşünülür. Çünkü bu tür komplikasyonların geliştiği hasta gruplarında yaşam beklentisi önemli derecede azalmaktadır. Karaciğer ilişkili böbrek fonksiyonlarının bozulması diğer önemli acil transplantasyon düşünülmesi gereken durumlardandır.

Karaciğer nakline engel durumlar nelerdir?

Kalp ve akciğer problemleri- tedavi edilerek düzeltilemiyor veya cerrahiye engel ise, AIDS, tedavi edilmemiş karaciğer dışı kanser varlığı, karaciğer dışına yayılmış birincil karaciğer kanseri, kolanjiokarsiom (safra yolları kanseri), karaciğer nakline engel olan anatomik anormallikler, kontrol altına alınmamış enfeksiyonlar, tedaviye uyumsuzluk, sosyal desteğin olmaması, ileri yaş ve HIV varlığı kısmi engellerdir. Obezite varlığı (vücut kitle indeksi ≥40) nakle kısmi engel olarak kabul edilmekte ve hasta kilo verdirme programına alınmaktadır. Gerektiğinde ise nakil öncesi veya sırasında mide küçültme ameliyatı da eş zamanlı olarak uygulanmaktadır.

Karaciğer nakil öncesi değerlendirme nasıl yapılır?

Nakil öncesi değerlendirmede amaç hastanın uygulanacak cerrahi, immün baskılamayı tolere edip edemeyeceğini ve operasyon sonrası bakım ihtiyaçlarını tespit etmektir. Bu amaçla operasyon öncesi her hastada detaylı akciğer- karaciğer incelemesi, enfeksiyon, kanser taraması ve psikososyal değerlendirme yapılmaktadır. Hastanın yaşına, tıbbi geçmişine ve nakil merkezinin kriterlerine göre ilave tetkikler de yapılabilmektedir.

Nakil için kimlerden karaciğer alınır? 

Karaciğer, ya beyin ölümü gerçekleşmiş kişilerden (kadavra) ya da canlı vericilerden alınmaktadır. Ülkemizde organ bağışı oranı yirmi yıl öncesine göre çok daha iyi olmakla birlikte bekleme listesinde artan hasta sayılarının çok daha gerisindedir. Kadavra yetersizliğinden dolayı 1998’den itibaren canlıdan canlıya karaciğer nakilleri de başlatılmıştır. Canlı karaciğer verici kullanılmasının en büyük avantajı, alıcının nakil bekleme listesinde uzun süre beklemeden karaciğer bulabilme şansına sahip olmasıdır. Nitekim bekleme listesinde süre uzadıkça hastanın sağlık durumu daha da kötüleşmekte, bu kötü hali ile ameliyata alınmakta ya da listeden çıkarılmak zorunda kalınabilmektedir.

Nakilden sonra takip süreci nasıl ilerler?

Nakil sonrası hasta takibi de en az hastanın ameliyat öncesi doğru tanı konulması, doğru zamanda nakil merkezine yönlendirilmesi ve ameliyat süreci kadar önemlidir. İlk zamanlar daha sık olmakla birlikte, 6 ay-1 yıldan sonra takipler seyrekleşmektedir. Hastalar ömür boyu vücudun savunma sistemlerini baskılayacak, karaciğeri reddetmesini önleyecek ilaçlar kullanırlar. Siroza neden olan hastalık ya da tümörler tekrarlayabileceğinden hastaların sürekli takipte olması gerekmektedir.

Karaciğer nakli yapılan insanlar normal hayata dönebilirler mi?

Karaciğer naklinin amacı, kişiyi normal, aktif, üretken hayatına geri döndürebilmektir.

Nakil olması gereken hastalar karaciğer nakli olmazsa başka tedavi olabilirler mi? 

Halen ne ülkemizde, ne de dünyada karaciğer nakli gereken hastalar için başka bir tedavi seçeneği yoktur. Karaciğer nakli ileri dönem karaciğer hastaları için tek hayat kurtarıcı yöntemdir.

DOÇ. DR. ESİN KORKUT