Sitede Ara

{%= Interview.Title %}

Safra kesesi, karaciğer ile komşu ve karnın sağ üst bölgesinde bulunan bir organdır. Temel görevi karaciğerde üretilen safrayı depolamak, yoğunlaştırmak ve gerekli aralıklarla onikiparmak bağırsağına (duodenuma) safra salgılamaktır. Safra kesesi taşları genelde kadınlarda erkeklere göre daha sık görülmektedir. Yaş ilerleyince taş oluşma ve görülme sıklığı artmaktadır. Dünyada görülme sıklığı ülkeden ülkeye değişmektedir. Gelişmiş ülke ve toplumlarda safra kesesi taşları daha sıktır. Safra kesesi taşları; kimyasal yapılarındaki kompozisyonlarına göre kolesterol taşları, pigment taşları veya kalsiyum bilüribinat yapılı taşlar olarak 3 gruba ayrılır. Kolesterol taşları % 75 oranında, pigment taşları % 75 oranında görülür. Kolesterol safra taşının günümüzde genetik bir hastalık olduğu, safra taşının oluşmasında LITH geninin rol oynadığı bilinmektedir. Safra kesesi taşlarının oluşmasında diğer bazı genetik mutasyonlar da tanımlanmıştır. Özellikle kadınlarda, obezite (şişmanlık) safra taşları oluşmasında risk faktördür. Hızlı kilo kaybı, glikoz intoleransı, artmış insülin direnci, şeker hastalığı, trigliserid yüksekliği, lipid profili bozukluğu, Crohn hastalığı, karaciğer sirozu safra taşına neden olabilmektedir. Seftriakson grubu antibiyotik, klofibrat, oktreotid gibi bazı ilaçlar, safra taşı olasılığını artırır. Hamilelik eğer beraberinde şişmanlık ve insülin direnci varsa safra kesesi taşına neden olur. Düşük kaloroli (karbonhidratlı) diyet, fiziksel aktivite, kalp ve akciğer hastalığı açısından sağlıklı olma, safra taşı olasılığını azaltır.

Safra Taşının Belirtileri Nelerdir?

Safra taşları genelde sessiz taşlar olup tesadüfen yapılan radyolojik muayene ve batın ultrasonografi tetkiki ile anlaşılır. Bazen de yapılan otopsilerde rastlanır. Çoğu kişi yaşam boyu safra taşı olmasına rağmen bundan habersizdir. Safra taşları küçük, milimetrik boyutta ve çok sayıda olabileceği gibi tek, büyük taş, milimetrik taşlar ve büyük taş olarak aynı kişide aynı anda da bulunabilir. Küçük taş sayısı bazen onlarca, yüzlerce olabilir. Küçük safra taşları bazen akut pankreatit, safra kesesi iltihabi ile kendini gösterir. Safra taşının belirtileri karnın sağ üst bölgesinde ağrı, bulantı, kusma, hazımsızlık ve gaz şeklindedir. Safra taşı ağrısı yağlı, yumurtalı gıdalarla artar; ağrı sağ kol ve sağ omuza vurabilir. Aniden başlar ve ağrı yarım saat ile birkaç saat sürebilir. Taş, safra kesesinde iltihaplanma yapmışssa eğer ağrı daha uzun sürebilir. Ağrılar atak tarzında veya zaman zaman uzun süreli tekrarlayabilir. Safra taşı bazen hazımsızlık, gaz ve şişkinlik sebebi olabilir. Nadiren de olsa taş bağırsaklardan geçip bağırsak tıkanıklığına neden olabilir. Safra taşı ağrısı mide bölgesinde de hissedilir ve yanlışlıkla mide hastalığı var sanılabilir.

Safra Taşları Nasıl Teşhis Edilir?

En iyi teşhis yöntemi aç karnına yapılan üst batın ultrasonografi tetkikidir. Pratik ve ucuz olması da önemli bir avantajdır. Tok karnına ultrason yapıldığında safra kesesi kasılmış ve büzüşmüş olduğundan küçük safra taşları gözden kaçabilir. Ayakta direkt karın grafisi ile bazen safra taşı saptanabilir. Batın MR veya tomografisi çekilebilir. Ancak, tomografinin radyasyon etkisi olması nedeniyle safra taşının saptanmasında tomografi pek kullanılmamaktadır.

Safra Taşları Nasıl Tedavi Edilir?    

Safra taşlarının tedavisi cerrahi yolla olmaktadır. İlaçla tedavisi yoktur. Sessiz ve tesadüfen saptanan safra taşlarına tedavi gerekmez. Belirti veren safra taşlarında tedavi laparoskopik yolla yapılan cerrahi işlemdir. Ameliyatta taş çıkarılmaz, taş ile beraber kesenin tamamı çıkarılır. Genelde bu ameliyat kolay bir işlemdir. Tecrübeli ellerde safra kanalı hasarı oranı % 0.1 civarındadır. Hasta ameliyattan bir gün sonra taburcu olur. Birkaç gün içinde işlerine başlayabilir. Günümüzde açık cerrahi yolla safra kesesi ameliyatı fazla yapılmamaktadır. Bazı özel durumlarda ancak yapılabilir. Bazı hastalarda geçirilmiş ameliyatlar sebebiyle ya da kapalı ameliyatın teknik olarak yapılamadığı durumlarda açık ameliyat uygulanabilir. Hamileler de belirtilere göre tedavi verilir. Ancak, ameliyat gerekiyorsa ve mecburiyet varsa hamileliğin 2. döneminde laparoskopik yolla yapılabilir. Özellikle atak geçinen, iltihaplı, sarılıklı ve ek organ hastalıklarına neden olma riski yüksek hastalarda acil ameliyatlara ihtiyaç vardır. Safra taşı tedavisinde bazı ilaçlar (kenodeoksikolik asit ve ursodeoksikolik asit) kullanılmaktadır, ancak başarı oranı düşüktür. Genelde yaşlı, ameliyat olamayacak hastalarda ve riskli gruplarda kullanılır. Tedavi süresi en az 2 yıldır. İlaç kesilince tekrar safra taşı oluşabilir. Safra kesesinde ve safra kanalında taş varsa önce safra kanalındaki taşlar endoskopik yolla yani ERCP ile çıkarılır sonra safra kesesi ameliyatı yapılır. Safra taşına bağlı akut pankreatit oluşmuşsa akut pankreatit iyileştikten 2-4 hafta sonra tekrar akut pankreatit oluşmaması için safra kesesi ameliyatı yapılır. Çünkü tekrarlayan akut pankreatit hastalığı pankreasın harabiyetine ve şeker hastalığı gibi bazı hastalıkların oluşmasına, kronik pankreatite neden olur.

Safra Taşına Karşı Beslenmede Nelere Dikkat Edilmelidir?

  • Daha az yağlı bir beslenme planı
  • Yumurta ve yumurta içeren besinlerin azaltılması
  • Az miktarlarda ve sık besin tüketilmesi
  • Sebzelerin iyice pişirilmesi ve meyvelerin komposto olarak tercih edilmesi
  • Acılı baharatlar, turşu, kakao, sirke, kuru yemişler, hardal, çemen, sarmısak ve tarçın gibi besinlerin azaltılması
  • Kahve, koyu çay, alkollü ve karbonatlı içeceklerin sınırlanması
  • Yağda kızartılmış etler, sucuk, pastırma, salam, sosis, tuzlu balık, kavurma etler, karaciğer, beyin, böbrek, dil, dalak, yürek ve işkembe gibi besinlerin fazla tüketilmemesi
  • Bitkisel yağlara öncelik verilmesi
  • Kaymak, krema, çikolata, kek, pasta, yağlı şekerler, helvalar ve lokumlardan uzak durulması
  • Çeşnilendirilen kraker ve bisküvilerin, kuru baklagiller, mısır ve bulgurun, patates kızartması ve hazır çorbaların azaltılması

Safra Taşı Hastalığından Korunma Yolları Nelerdir? 

  • İdeal kilonuzu sürdürmeye çalışın
  • Taş yapıcı ilaçlardan uzak durmaya özen gösterin
  • Doktorunuz sizde de safra taşı hastalığı olduğunu belirtmişse cerrahi bir girişimin gerekip gerekmediği konusunu dikkatle incelemeli ve önerilen beslenme planına uymalısınız

Medipol Mega Üniversite Hastanesi
Prof. Dr. Vedat Göral
Gastroenteroloji Uzmanı
14 Eylül 2020