Sitede Ara

Tüp Bebek Tedavisi Nedir?

Kendiliğinden gebe kalamama durumlarında yumurtanın rahim dışında döllenmesi ve sonrasında rahime yerleştirilmesi yöntemidir. Az ya da kalitesiz sperm, yumurtalık rezervinin azlığı, yumurtlama zorluğu, tüplerin kapalı olması ve bir yılda gebe kalamama gibi durumlarda uygulanır.

Tüp Bebek Tedavisinin Basamakları

Tüp bebek uygulaması dört basamaktan oluşur.

  • Yumurta rezerv tespiti yapılır
  • Hormon testi yapılır
  • Rahim tüpleri incelenir
  • Sperm kalitesi kontrol edilir.

Tedavinin Aşamaları

Hormonların Baskılanması

Tüp bebek programında ilk hedef yeterli sayıda döllenme yeteneğine sahip yumurta hücresi elde edebilmektir. Bu hedefe ulaşmak ve kontrolü ele alabilmek için vücudun kendi ürettiği hormonların zamansız ve düzensiz etkilerinin ortadan kaldırılması gerekir. Bu amaçla hormonları baskılayıcı ilaçlar kullanılır. GnRH (beyinde hipothalamus dediğimiz salgı bezinden belirli aralıklarla salınan bir hormondur.) analogları adı verilen ve enjeksiyon ya da burun spreyi olarak kullanılan bu ilaçlar değişik protokollere göre uygulanabilir.

Kısa Protokol

GnRHa uygulamasına adet kanamasının ilk günü başlanıp tedavi sonuna kadar (çatlatma iğnesinin yapıldığı gün) devam edilir.

Ultra Kısa Protokol

Adet kanamasının ilk günü GnRHa başlanır ve üç gün verildikten sonra kesilir. Tedaviye hMG ya da FSH ile devam edilir.

Uzun Protokol

GnRHa uygulamasına bir önceki döneminin yirmi birinci günü başlanır. Takip eden adet kanamasının üçüncü gününde baskılanmanın olup olmadığı yapılacak olan kan testi ile anlaşılır. Kan östrojen düzeyi azalmış ise baskılanma sağlanmış demektir. Bu durumda uyarı tedavisine başlanır ancak GnRHa uygulaması sona erdirilmez. Çatlatma iğnesinin yapılacağı güne kadar devam edilir.

Yumurtalıkların Uyarılması

Tüm protokollerde adet kanamasının ikinci ya da üçüncü gününde temel ultrason incelemesi ve kanda östrojen tayini yapıldıktan sonra kullanılacak ilaç dozuna karar verilir. Uyarı tedavisi başladıktan sonra hasta belirli aralıklarla kontrole çağrılır. Bu kontrollerde vajinal ultrasonografi yapılarak gelişen foliküllerin sayısı ve büyüklüğü kontrol edilir. Zaman zaman yumurtalıkların durumuna göre kanda östrojen incelemesine gerek duyulabilir. Tedavide amaç mümkün olduğunca fazla sayıda 16-20 mm çaplı folikül elde etmektir. Takipler esnasında kan östrojen düzeyleri kontrol edilerek ilaç dozu ayarlaması yapılabilir. Çatlatma iğnesinden 32-36 saat sonra yumurta toplama işlemine geçilir.  

Yumurtalıkların Fazla Uyarılması (Ovarian Hiperstimülasyon Sendromu)

Bu problemin ortaya çıkma nedeni yumurtalıkların gerektiğinden fazla geliştirici ilaçlara maruz kalmasıdır. Hafif, orta ve şiddetli olmak üzere üç evrede görülebilir. Hafif evrede karın ağrısı ve karında şişlik belirtileri gözlemlenir. Dinlenme ve ağrı kesicilerle tedavi yapılır. Orta evrede yumurtalıklardaki kistler büyür. Ağrı daha şiddetlidir. Bulantı, kusma ve kilo artışı bu evrenin belirtileridir. Dinlenme ve ağrı kesiciler ile tedavi gerçekleştirilir. Fakat hafif şiddete göre hastanın daha yakından takip edilmesi önemlidir. Şiddetli evrenin görülme olasılığı düşüktür. Böyle bir durumda hastanın yatışı yapılır ve tedavisine başlanır.  Ovarian Hiperstimülasyon Sendromu açısından riskli olan kişilerde embriyo transferi ertelenip embriyolar dondurulabilir.

Yumurta Toplama İşlemi

Yumurta toplama işlemi vajinal ultraonografi ile oldukça kolay ve konforlu bir şekilde gerçekleşmektedir. Ultrasonografi eşliğinde yapılan yumurta toplama işleminde genel anesteziye gerek yoktur. Hastaya ağrı kesici ve lokal anestezi verilir.

Yumurtaların Döllenmesi

Tüp bebek planlanan hastalarda en önemli kriter hareketli sperm sayısıdır. İncelenen sperm döllenme için hazırlanır. Sperm hazırlanması iki nedenden dolayı önemlidir. Bunlardan birincisi menide bulunan yabancı proteinleri temizlemek ikincisi ise bazı reaksiyonları tetikleyerek spermin hiperakif olmasını sağlamaktır. Yumurta kültürü ve sperm hazırlanması tamamlandıktan sonra fertilizasyon işlemine geçilir. Spermler ile yumurtalar bir arada bırakılırlar. Her bir yumurta hücresi için 20.000 sperm kullanılır. Sperm parametrelerinin bozuk olduğu durumlarda bu sayı artırılabilir. Erkek faktörü varlığında veya nedeni açıklanamamış infertilite olgularında mikroenjeksiyon (ICSI) tercih edilmelidir. İşlemden 16-18 saat sonra döllenme olup olmadığı kontrol edilir. Döllenmiş yumurtada tek olan hücre sayısı ikiye çıkmıştır. Döllenmiş yumurtalar tekrar kültür ortamına konur ve ileri aşamalara ulaşmaları beklenir. Uygun aşamaya gelindiğinde embriyolardan kaliteli olanlarından belirli sayıda alınarak kadının rahmi içine transfer edilir.

Embriyo Transferi

Transfer aşamasına getirilmiş embriyolar yumurta toplama işlemini takiben 2 ila 6 gün arasında ince bir kateter yardımı ile rahime transfer edilir.  Anne adayının yaşına ve elde edilen embriyoların kalitesine göre transfer edilecek embriyo sayısı belirlenir.  Transfer işleminin ardından anne adayı günlük yaşamına devam edebilir.  Gebelik oluşmayıp adet kanamasının olduğu durumlarda ise kanamanın başlamasıyla birlikte tedavi kesilir. Anne adayları embriyo transferinden 12 gün sonra gebelik testi için çağrılır.

Aşılama Tedavisi (İntrauterin İnseminasyon)

Aşılama olarak da bilinen intrauterin inseminasyon tedavisi çocuğu olmayan çiftlere uygulanan en yaygın tedavilerden biridir. Aşılama erkekten alınan spermin laboratuvarda hazırlanarak tam yumurtlama zamanında rahme aktarılmasıdır.  Aşılama tedavisi sperm sayısı, yapısı ve hareketliliği normalin altında olan hastalara uygulanır. İşlemden sonraki 15 gün içerisinde anne adayı en fazla 2-3 kere ulstrasonografi ve en son aşılama için hastaneye çağrılır.

Yumurtlama Tedavisi (Ovulasyon İndüksiyonu)

Ovulasyon indüksiyonu (yumurtlama tedavisi), ilaçlar ile yumurtlamanın sağlanmasını, yumurtlama sayısının artırılmasını ve bu sayede gebe kalma olasılığının artmasını amaçlayan bir uygulamadır.

Mikro Enjeksiyon

Mikroenjeksiyon infertil (kısır) çiftlerde tercih edilen bir diğer yöntemdir. Menide birkaç tane canlı spermi olan kişilerde bile bu yöntem uygulanabilir. İşlem tüp bebek tedavileriyle benzerdir. Yumurtalıklar uyarıldıktan sonra çatlatma iğnesi ile çatlatılır ve toplanan oositlerin (yumurtaların) içerisine laboratuvar ortamında robot yardımıyla spermler bırakılır.

MESA ve TESE Uygulamaları

MESA ve TESE uygulamaları menisinde canlı spermi olmayan erkek infertilitesi vakalarında uygulanan tedavi yöntemleridir. MESA yumurtalık kanallarının tıkalı olduğu durumlarda;  TESE ise sperm kanallarında tıkanıklık olmamasına rağmen, menisinde sperm bulunmayan hastalarda uygulanır.

MESA (Mikrocerrahiyle Sperm Aspirasyonu) İşlemi

Testiste sperm üretimi olduğu halde kanalların tıkalı olması sonucu mikroskop altında ince iğneler kullanılarak sperm alınması işlemidir. MESA anında baba adayına lokal veya genel anestezi uygulanmaz. Kısa süren işlemin ardından baba adayı aynı gün taburcu edilir.

TESE (Testiküler Sperm Ekstraksiyonu) İşlemi

TESE, testisin farklı bölgelerinden alınan küçük doku parçalarının özel yöntemle ayrıştırılıp elde edilen sperm hücrelerine mikro enjeksiyon işleminin uygulanmasıdır. Bu yöntem menisinde canlı sperm bulunmayan ya da hiç spermi olmayan vakaların tedavisinde uygulanmaktadır.

PESA (Perkütan Sperm Aspirasyonu) İşlemi

Lokal anestezi altında erkek üreme kanallarından özel bir iğne kullanılarak sperm alınması işlemidir.

Blastotist Transferi

Blastokist kısaca rahim yüzeyine tutunma olasılığı yüksek olan embriyodur. Embriyonun ana rahmine tutunmadan önce ulaştığı en son aşamaya blastokist aşaması denir. Bu işlemin gerçekleşebilmesi için laboratuvar şartlarının iyi olması gerekmektedir. Aksi halde embriyo gelişiminde yavaşlama olur ve embriyo blastokist haline gelemeyebilir. Bu uygulama iyi kalitede embriyosu olan herkes için uygundur.

Blastokist transferlerinin avantajları şunlardır:

  • Gelişim potansiyeli daha iyi olan embriyoları seçebilme
  • Canlılığı yüksek olan daha az sayıda embriyo transfer ederek çoğul gebelik olasılığını azaltması
  • Embriyo gelişimini daha iyi gözleyebilme
  • Embriyoları en yüksek gelişim potansiyeline sahip oldukları dönemde yani blastokist aşamasında doldurabilme
  • Preimplantasyon genetiği uygulayan merkezlerde trophectoderm (blastokiste ait hiç hücre tabakaları) biopsisi uygulayabilmek ve bu doku embriyonik olmadığı için etik problemleri ortadan kaldırabilmek
  • Embriyo canlılığının incelenebileceği metodlara fırsat tanıması

Embriyo Dondurma

İnsan gametlerinin ve embriyolarının dondurulmasının tüp bebek pratiğinde büyük önemi vardır. Tüp bebek uygulamalarında çoğul gebelik riskini en aza indirmek için genel yaklaşım en fazla üç embriyo transfer etmektedir. Ayrıca dondurulan embriyolar transfer edileceği zaman hasta herhangi bir tedaviye gereksinim duymamaktadır.

Embriyolar Nasıl Dondurulur?

Embriyolar bazı solüsyonlar içerisinde yavaş ya da hızlı (vitrifikasyon) dondurma teknikleriyle -196 derecede nitrojen tanklarında saklanmaktadır. Dondurulmuş embriyolar yasal olarak 5 yıl saklanabilmektedir.

Tedavi Sırasında Karşılaşılan Sorunlar

  • Tedavinin İptal Edilmesi: Hastaların tedaviye beklenen yanıtı vermemesi, yeterli sayıda follikül gelişmemesi gibi nedenlerle tedavi iptal edilebilir.
  • Yumurta Bulunamaması: Özellikle yaşı ileri ve yumurtalık rezervi düşük kadınlarda folliküller yeterli büyüklüğe ulaşmasına karşın aspirasyon sırasında hiç yumurta bulunamayabilir.
  • Döllenmenin Olmaması: Yumurta ve spermler normal olmasına karşın bazı yumurtalarda döllenme gerçekleşmeyebilir. Döllenme oranı %70 civarındadır.
  • Transfer Zorluğu: Bazı durumlarda kadının genital organlarının anatomik yapısı nedeniyle transfer çok zor olabilir. Bu gibi durumlarda gebelik şansı düşmektedir.
  • Sperm Bulunamaması: TESE uygulanan hastaların %40’ında sperm bulunamaz ve tedavi iptal edilmek zorunda kalınır.
  • Gebelik Testi Öncesi Kanama: Test gününden önce kanaması olanlarda gebelik şansı düşmekle birlikte gebelik olmadığı anlamına gelmez.
  • Ovarian Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS) Yumurtalıkların tedaviye aşırı cevap vermesi ve karın boşluğu ile diğer vücut boşluklarında sıvı toplanmasıyla ortaya çıkan bir tablodur. Şiddetli durumlarda hastanede yatarak tedavi gerekli olabilir. OHSS açısından riskli olan kişilerde embriyo transferi ertelenip embriyolar dondurulabilir.

Gebelik Oranları

Yabancı üreme tekniklerinde gebelik oranları hasta yaşı, infertilite süresi, infertilite nedeni, yumurta sayısı gibi pek çok değişkene bağlıdır. Bunlardan en önemlisi kadın yaşıdır. İlerleyen yaşla birlikte gebelik oranlarında da düşme görülür. İleri yaş sadece gebelik oranlarını etkilemez. Bu hasta gurubunda gebelik elde edilse bile, bu gebeliğin bir düşük ile sonuçlanma olasılığı genç yaştaki hasta gurubuna göre daha yüksektir.